Επειδή το pathfinder παρουσιάζει πρόβλημα, αν τυχόν κάποιος είχε στείλει e-mail και δεν πήρε απάντηση, μπορεί αν θέλει να το ξαναστείλει στο:
logorammata@yahoo.gr
Σάββατο, Νοεμβρίου 11, 2006
Τρίτη, Οκτωβρίου 10, 2006
Παιχνίδια με την Πάπισσα - Μέρος Β΄
(Μάλλον θα χρειαστεί να ανατρέξετε και στο πρώτο μέρος, όπως και σε αυτό το άρθρο του Ν. Σαραντάκου).
Αν και ούτε το Βερολίνο είναι αρχαία πόλη, ούτε παραδίδεται από κάπου ότι ο Σιμωνίδης ο Κείος καταγινόταν, εκτός από την ποίηση, και με την πλαστογράφηση χειρογράφων, πιθανόν αυτόν να σκεφτεί πρώτα όποιος διαβάσει ότι «ο Σιμωνίδης ηπάτησε τους Βερολινείους». Ο Ροΐδης, βέβαια, αναφέρεται σε σύγχρονό του και γνωστό στην τότε ελληνική κοινωνία πρόσωπο, γι’ αυτό δεν δίνει περισσότερες πληροφορίες. 140 χρόνια, όμως, μετά την πρώτη έκδοση της Πάπισσας, ένα σκέτο «Σιμωνίδης» μάλλον δεν αρκεί.
Νομίζω ότι κάποιες επεξηγηματικές υποσημειώσεις είναι πλέον απαραίτητες, είτε σε εκδόσεις του πρωτότυπου μόνο κειμένου, είτε σε μεταγλωττίσεις τύπου Καλοκύρη. Στις τελευταίες, θα μπορούσε να λειτουργήσει σαφηνιστικά και το μεταφρασμένο κείμενο (εδώ, για παράδειγμα, η συμπαράθεση του μικρού ονόματος του πλαστογράφου θα βοηθούσε στην αποφυγή παρανοήσεων). Ο Σαραντάκος επισημαίνει και την περίπτωση του «Εριγενούς Σκώτου», τον οποίο όλοι σήμερα γνωρίζουν ως Ιωάννη Σκώτο Εριγένη, ενώ παρατηρεί σωστά ότι ο «άγιος Γουτλάκος» (Saint Guthlac) πέθανε από φυσικά αίτια και όχι κατόπιν μαρτυρίου, όπως εικάζει ο Καλοκύρης. Προφανώς, ο τελευταίος παρανόησε το «οσίως τελευτήσας» του Ροΐδη, ο οποίος απλώς ειρωνεύεται τον αναχωρητή που αγίασε περνώντας όλη του τη ζωή μέσα σε έναν λάκκο.
Ας δούμε πώς θα μπορούσε να περάσει το ύφος αυτού του χωρίου σε μία μεταγλώττιση. Είχαμε προτείνει:
Άνθρωπος ευλαβής αυτός, αντάλλαξε τη νέα με ένα δόντι του αγίου Γουτλάκου (ο οποίος έζησε και πέθανε αγιότατα μέσα σε κάποιον λάκκο της Μερκίας).
Ίσως ο αναγνώστης να μην κατάφερνε να διακρίνει ειρωνεία στο επιτατικό αγιότατα, όπως ο Καλοκύρης δεν διέκρινε την ειρωνεία τού οσίως. Μία άλλη λύση θα ήταν η ίδια η καθαρεύουσα του αποσπάσματος!
Άνθρωπος ευλαβής αυτός, αντάλλαξε τη νέα με ένα δόντι του αγίου Γουτλάκου (του ζήσαντος και οσίως τελευτήσαντος μέσα σε κάποιον λάκκο της Μερκίας).
Ενώ στο πρωτότυπο, η ειρωνική χρήση δύο λέξεων θρησκευτικής χροιάς (οσίως, τελευτώ) «συσκοτίζεται» από τον γενικότερο αρχαϊσμό, εδώ η καθαρεύουσα ξεκαθαρίζει τα πράγματα: μέσα σε ένα σύγχρονο γλωσσικά κείμενο, η παρουσία της δεν μπορεί παρά να δηλώνει ειρωνεία, παραπέμποντας ευθέως στο εκκλησιαστικό ιδίωμα. Αν ως μεταγλώττιση εννοούμε την απόδοση ενός παλιότερου κειμένου με σύγχρονα λογοτεχνικά μέσα, δεν υπάρχει λόγος να αποκλείσουμε ακόμα και τη χρήση αρχαΐζουσας γλώσσας σε ορισμένες τέτοιες περιπτώσεις. Ένας σημερινός, άραγε, συγγραφέας δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει καθαρεύουσα απομιμούμενος (ειρωνικά ή μη) την επίσημη γλώσσα της Εκκλησίας;
Φαίνεται ότι έχει δημιουργηθεί κάποια σύγχυση μεταξύ των εννοιών μεταγλώττιση και εκλαΐκευση. Μεταγλωττίζω δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάνω πενηνταράκια ένα παλιότερο λογοτεχνικό έργο, ώστε να γίνει προσιτό σε αναγνώστες που θεωρούνται «ανεπαρκείς» – είτε λόγω ηλικίας, είτε λόγω μόρφωσης. Ο αναγνώστης στον οποίο απευθύνεται ο Ροΐδης είναι σαφώς ο ενήλικος μορφωμένος Έλληνας της εποχής του (και μιλάμε για μία εποχή που ο περισσότερος κόσμος δεν μπορούσε να διαβάσει καν- όχι να διαβάσει καθαρεύουσα). Σε αντίστοιχο τύπο αναγνώστη θα έπρεπε να απευθύνονται και οι επίδοξοι μεταφραστές του. Θεωρώ, μάλιστα, ότι επιτυχημένη θα ήταν μία μεταγλώττιση που θα άρεσε, πρώτα απ' όλα, σε κάποιους που είναι σε θέση να διαβάσουν και το πρωτότυπο κείμενο.
Είναι, πάντως, πολύ νωρίς (τριάντα, μόλις, χρόνια μετά την κατάργηση της καθαρεύουσας) για να μιλάμε για ενδογλωσσικές μεταφράσεις από την καθαρεύουσα στα νέα ελληνικά, με τον ίδιο τρόπο που μιλάμε για ενδογλωσσικές μεταφράσεις από τα αρχαία. Τέτοιου είδους εγχειρήματα θα έπρεπε να διέπονται, στην παρούσα φάση, μάλλον από πνεύμα γλωσσικού και υφολογικού πειραματισμού. Έχει ενδιαφέρον π.χ. η προσπάθεια απόδοσης στα νέα ελληνικά κάποιων λογοπαιγνίων της καθαρεύουσας. Ορισμένα απ' αυτά ίσως δεν μπορούν να αποδοθούν καθόλου στη ΝΕ. Το παρατηρεί ο Σαραντάκος, με αφορμή το λογοπαίγνιο του Ροΐδη με τον δεσπότη και τον καλόγηρο. Από την άλλη, για το «εξέπεσεν» (=«ξέπεσε», αλλά και «έπεσε από…») της ίδιας πρότασης, θα αποτελούσε ίσως λύση το ουσιαστικό πτώση, που μπορεί να ερμηνευθεί τόσο κυριολεκτικά, όσο και μεταφορικά στα νέα ελληνικά.
Έχει «ψωμί» το ζήτημα και θα μας απασχολήσει και σε επόμενα σημείωματα.
Αν και ούτε το Βερολίνο είναι αρχαία πόλη, ούτε παραδίδεται από κάπου ότι ο Σιμωνίδης ο Κείος καταγινόταν, εκτός από την ποίηση, και με την πλαστογράφηση χειρογράφων, πιθανόν αυτόν να σκεφτεί πρώτα όποιος διαβάσει ότι «ο Σιμωνίδης ηπάτησε τους Βερολινείους». Ο Ροΐδης, βέβαια, αναφέρεται σε σύγχρονό του και γνωστό στην τότε ελληνική κοινωνία πρόσωπο, γι’ αυτό δεν δίνει περισσότερες πληροφορίες. 140 χρόνια, όμως, μετά την πρώτη έκδοση της Πάπισσας, ένα σκέτο «Σιμωνίδης» μάλλον δεν αρκεί.
Νομίζω ότι κάποιες επεξηγηματικές υποσημειώσεις είναι πλέον απαραίτητες, είτε σε εκδόσεις του πρωτότυπου μόνο κειμένου, είτε σε μεταγλωττίσεις τύπου Καλοκύρη. Στις τελευταίες, θα μπορούσε να λειτουργήσει σαφηνιστικά και το μεταφρασμένο κείμενο (εδώ, για παράδειγμα, η συμπαράθεση του μικρού ονόματος του πλαστογράφου θα βοηθούσε στην αποφυγή παρανοήσεων). Ο Σαραντάκος επισημαίνει και την περίπτωση του «Εριγενούς Σκώτου», τον οποίο όλοι σήμερα γνωρίζουν ως Ιωάννη Σκώτο Εριγένη, ενώ παρατηρεί σωστά ότι ο «άγιος Γουτλάκος» (Saint Guthlac) πέθανε από φυσικά αίτια και όχι κατόπιν μαρτυρίου, όπως εικάζει ο Καλοκύρης. Προφανώς, ο τελευταίος παρανόησε το «οσίως τελευτήσας» του Ροΐδη, ο οποίος απλώς ειρωνεύεται τον αναχωρητή που αγίασε περνώντας όλη του τη ζωή μέσα σε έναν λάκκο.
Ας δούμε πώς θα μπορούσε να περάσει το ύφος αυτού του χωρίου σε μία μεταγλώττιση. Είχαμε προτείνει:
Άνθρωπος ευλαβής αυτός, αντάλλαξε τη νέα με ένα δόντι του αγίου Γουτλάκου (ο οποίος έζησε και πέθανε αγιότατα μέσα σε κάποιον λάκκο της Μερκίας).
Ίσως ο αναγνώστης να μην κατάφερνε να διακρίνει ειρωνεία στο επιτατικό αγιότατα, όπως ο Καλοκύρης δεν διέκρινε την ειρωνεία τού οσίως. Μία άλλη λύση θα ήταν η ίδια η καθαρεύουσα του αποσπάσματος!
Άνθρωπος ευλαβής αυτός, αντάλλαξε τη νέα με ένα δόντι του αγίου Γουτλάκου (του ζήσαντος και οσίως τελευτήσαντος μέσα σε κάποιον λάκκο της Μερκίας).
Ενώ στο πρωτότυπο, η ειρωνική χρήση δύο λέξεων θρησκευτικής χροιάς (οσίως, τελευτώ) «συσκοτίζεται» από τον γενικότερο αρχαϊσμό, εδώ η καθαρεύουσα ξεκαθαρίζει τα πράγματα: μέσα σε ένα σύγχρονο γλωσσικά κείμενο, η παρουσία της δεν μπορεί παρά να δηλώνει ειρωνεία, παραπέμποντας ευθέως στο εκκλησιαστικό ιδίωμα. Αν ως μεταγλώττιση εννοούμε την απόδοση ενός παλιότερου κειμένου με σύγχρονα λογοτεχνικά μέσα, δεν υπάρχει λόγος να αποκλείσουμε ακόμα και τη χρήση αρχαΐζουσας γλώσσας σε ορισμένες τέτοιες περιπτώσεις. Ένας σημερινός, άραγε, συγγραφέας δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει καθαρεύουσα απομιμούμενος (ειρωνικά ή μη) την επίσημη γλώσσα της Εκκλησίας;
Φαίνεται ότι έχει δημιουργηθεί κάποια σύγχυση μεταξύ των εννοιών μεταγλώττιση και εκλαΐκευση. Μεταγλωττίζω δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάνω πενηνταράκια ένα παλιότερο λογοτεχνικό έργο, ώστε να γίνει προσιτό σε αναγνώστες που θεωρούνται «ανεπαρκείς» – είτε λόγω ηλικίας, είτε λόγω μόρφωσης. Ο αναγνώστης στον οποίο απευθύνεται ο Ροΐδης είναι σαφώς ο ενήλικος μορφωμένος Έλληνας της εποχής του (και μιλάμε για μία εποχή που ο περισσότερος κόσμος δεν μπορούσε να διαβάσει καν- όχι να διαβάσει καθαρεύουσα). Σε αντίστοιχο τύπο αναγνώστη θα έπρεπε να απευθύνονται και οι επίδοξοι μεταφραστές του. Θεωρώ, μάλιστα, ότι επιτυχημένη θα ήταν μία μεταγλώττιση που θα άρεσε, πρώτα απ' όλα, σε κάποιους που είναι σε θέση να διαβάσουν και το πρωτότυπο κείμενο.
Είναι, πάντως, πολύ νωρίς (τριάντα, μόλις, χρόνια μετά την κατάργηση της καθαρεύουσας) για να μιλάμε για ενδογλωσσικές μεταφράσεις από την καθαρεύουσα στα νέα ελληνικά, με τον ίδιο τρόπο που μιλάμε για ενδογλωσσικές μεταφράσεις από τα αρχαία. Τέτοιου είδους εγχειρήματα θα έπρεπε να διέπονται, στην παρούσα φάση, μάλλον από πνεύμα γλωσσικού και υφολογικού πειραματισμού. Έχει ενδιαφέρον π.χ. η προσπάθεια απόδοσης στα νέα ελληνικά κάποιων λογοπαιγνίων της καθαρεύουσας. Ορισμένα απ' αυτά ίσως δεν μπορούν να αποδοθούν καθόλου στη ΝΕ. Το παρατηρεί ο Σαραντάκος, με αφορμή το λογοπαίγνιο του Ροΐδη με τον δεσπότη και τον καλόγηρο. Από την άλλη, για το «εξέπεσεν» (=«ξέπεσε», αλλά και «έπεσε από…») της ίδιας πρότασης, θα αποτελούσε ίσως λύση το ουσιαστικό πτώση, που μπορεί να ερμηνευθεί τόσο κυριολεκτικά, όσο και μεταφορικά στα νέα ελληνικά.
Έχει «ψωμί» το ζήτημα και θα μας απασχολήσει και σε επόμενα σημείωματα.
Σάββατο, Σεπτεμβρίου 09, 2006
Μία απαραίτητη συγγνώμη
Να ευχαριστήσω κατ' αρχάς, και από εδώ, τον Dr. Moshe που με ενημέρωσε για το πρόβλημα με τα comments. Ζητώ συγγνώμη από τον ίδιο, τον Valentin, τον Ολύμπιο, τη Ροδιά και την Kate που τα σχόλιά τους εμφανίζονται στο μπλογκ μετά από τόσον καιρό. Ελπίζω να μην πίστεψαν ότι έπεσαν θύματα λογοκρισίας. Για το πρόβλημα ευθύνεται κάποια εμπλοκή τού "moderation", που παρότι στις ρυθμίσεις εμφανιζόταν απενεργοποιημένο, στην πραγματικότητα δούλευε πυρετωδώς και κόντεψε να μου διώξει όλη την "πελατεία". ;) Τέλος πάντων, με τη βοήθεια ενός φίλου ειδικότερου από εμένα, το πρόβλημα διορθώθηκε και τα σχόλιά σας είναι στη θέση τους. Θα απαντήσω αύριο, μόλις βρω τον χρόνο. (Οι επισκέπτες του μπλογκ αξίζει να διαβάσουν τα ενδιαφέροντα σχόλια που έγιναν στο άρθρο Διαφωνίες "μελετητών", καθώς και ένα εύστοχο σχόλιο της Ροδιάς στο Κουίζ.)
Να πω, επίσης, ότι σε τέτοιες περιπτώσεις μπορείτε να μου στέλνετε κανένα e-mail. Αν δεν είχε, αυτή τη φορά, την ευγένεια να με ενημερώσει ο Dr. Moshe, κι εγώ κι εσείς θα απορούσαμε για αρκετό καιρό ακόμα γιατί δεν εμφανίζονται τα σχόλιά σας στο ιστολόγιο.
Να πω, επίσης, ότι σε τέτοιες περιπτώσεις μπορείτε να μου στέλνετε κανένα e-mail. Αν δεν είχε, αυτή τη φορά, την ευγένεια να με ενημερώσει ο Dr. Moshe, κι εγώ κι εσείς θα απορούσαμε για αρκετό καιρό ακόμα γιατί δεν εμφανίζονται τα σχόλιά σας στο ιστολόγιο.
Τρίτη, Σεπτεμβρίου 05, 2006
Παιχνίδια με την Πάπισσα
Ροΐδης:
Ο ανώνυμος λοιπόν πατήρ της ηρωίδος μου ήτο Άγγλος μοναχός• εκ τίνος δε επαρχίας δεν ηδυνήθην να μάθω, μη ούσης ακόμη διηρημένης της Βρεττανίας εις κομιτάτα προς ευκολίαν των εισπρακτόρων. Κατήγετο δε εκ των Ελλήνων εκείνων αποστόλων, οίτινες εφύτευσαν τον πρώτον σταυρόν εις την χλοεράν Ιρλανδίαν, και υπήρξε μαθητής του Εριγενούς Σκώτου, όστις πρώτος εφεύρε τον τρόπον του κατασκευάζειν αρχαία χειρόγραφα, δι ων ηπάτησε τους τότε λογίους, ως ο Σιμωνίδης τους Βερολινείους. Ταύτα μόνα διέσωσεν ημίν η ιστορία περί του πατρός της Ιωάννας.
H δε μήτηρ αυτής εκαλείτο Γιούθα, ήτο ξανθή και έβοσκε τας χήνας Σάξωνος βαρόνου. Ούτος καταβάς την παραμονήν συμποσίου, ίνα εκλέξη την παχυτέραν, ωρέχθη και της ποιμενίδος, ην από του ορνιθώνος μετέφερεν εις τον κοιτώνα. Βαρυνθείς αυτήν μετ' ολίγον την έδωκεν εις τον οινοχόον, ο οινοχόος εις τον μάγειρον και ούτος εις τον χυτροκόρον, όστις ευλαβής ων αντήλλαξε την νεάνιδα μετά του μοναχού, λαβών αντ' αυτής οδόντα του Αγίου Γουτλάκου, του ζήσαντος και οσίως τελευτήσαντος εντός λάκκου τινός της Μερκίας. Ούτω εξέπεσεν η Γιούθα από της κλίνης του δεσπότου εις τας αγκάλας του καλογήρου [...].
Καλοκύρης:
Ο ανώνυμος λοιπόν πατέρας της ηρωίδας μου ήταν Άγγλος μοναχός• από ποια ακριβώς επαρχία δεν κατάφερα να μάθω, επειδή η Βρετανία δεν ήταν ακόμα χωρισμένη σε κομητείες για να διευκολύνονται οι φοροεισπράκτορες. Καταγόταν από εκείνους τους Έλληνες ιεραπόστολους, που φύτεψαν τον πρώτο σταυρό στη χλοερή Ιρλανδία και είχε μαθητεύσει κοντά στον Εριγενή Σκώτο, αυτόν που πρωτοανακάλυψε πώς κατασκευάζονται αρχαία χειρόγραφα, με τα οποία εξαπατούσε τους λόγιους της εποχής, όπως ο Σιμωνίδης τους Βερολινέζους. Αυτά είναι όλα όσα μας διέσωσε η ιστορία για τον πατέρα της Ιωάννας.
H μητέρα της τώρα, λεγόταν Γιούθα, ήταν ξανθιά και έβοσκε τις χήνες κάποιου Σάξονα βαρόνου ο οποίος, προετοιμάζοντας κάποτε ένα φαγοπότι, κατέβηκε να διαλέξει την παχύτερη, αλλά λαχτάρισε τη βοσκοπούλα και τη μετέφερε από το κοτέτσι στην κρεβατοκάμαρα. Όταν, μετά από λίγο, τη βαρέθηκε, την πασάρησε στον οινοχόο, ο οινοχόος στο μάγειρα και αυτός στον λαντζέρη ο οποίος, επειδή ήταν ευλαβής άνθρωπος, έδωσε το κορίτσι στον μοναχό, με αντάλλαγμα ένα δόντι του Αγίου Γουτλάκου, που έζησε και μαρτύρησε μέσα σε κάποιο λάκκο της Μερκίας. Έτσι η Γιούθα ξέπεσε από το κρεβάτι του αφέντη στην αγκαλιά του καλόγερου...
Hominid (διατηρώ αυτούσιες 2-3 προτάσεις του Καλοκύρη που δεν είχα λόγο να αλλάξω):
Ο ανώνυμος, λοιπόν, πατέρας της ηρωίδας μου ήταν Άγγλος μοναχός• από ποια ακριβώς επαρχία δεν κατόρθωσα να μάθω, καθώς η Βρετανία δεν είχε χωριστεί ακόμα σε κομητείες για την ευκολία των φοροεισπρακτόρων. Καταγόταν, πάντως, από τους Έλληνες εκείνους ιεραπόστολους που φύτεψαν τον πρώτο σταυρό στην χλοερή Ιρλανδία και υπήρξε μαθητής του Ιωάννη Σκώτου Εριγένη, που πρώτος εφεύρε την κατασκευή αρχαίων χειρογράφων σε νεότερες εποχές. Με τέτοια εξαπάτησε τους λογίους του καιρού του, όπως ακριβώς ο Κωνσταντίνος Σιμωνίδης τους σημερινούς Βερολινέζους. Αυτά είναι όλα όσα μας διέσωσε η ιστορία για τον πατέρα της Ιωάννας.
Η μητέρα της, πάλι, λεγόταν Γιούθα, ήταν ξανθή και έβοσκε τις χήνες ενός Σάξωνα βαρόνου. Κάποτε που ο βαρόνος κατέβηκε να διαλέξει την παχύτερη για ένα συμπόσιο που θα έκανε, ορέχτηκε και την ίδια και από τον ορνιθώνα τη μετέφερε στον κοιτώνα του. Μετά από λίγο τη βαρέθηκε, την έδωσε στον οινοχόο, ο οινοχόος στον μάγειρα και εκείνος στον λαντζιέρη. Άνθρωπος ευλαβής αυτός, αντάλλαξε τη νέα με ένα δόντι τού αγίου Γουτλάκου (ο οποίος έζησε και πέθανε αγιότατα μέσα σε κάποιον λάκκο της Μερκίας) που του έδωσε ο μοναχός. Αυτή ήταν, λοιπόν, η πτώση της Γιούθας από το κρεβάτι τού αφέντη και δεσπότη της στην αγκαλιά του καλόγερου.
Να καθησυχάσω τους επισκέπτες τής σελίδας, διευκρινίζοντας ότι το δικό μου πόνημα σκοπό είχε απλώς να με βοηθήσει να κατανοήσω από "μέσα" τις δυσκολίες μιας τέτοιας μεταγλώττισης και να διαπιστώσω αν όντως είναι τόσο δύσκολο, όσο συμπεραίνει κανείς από την εργασία τού Καλοκύρη, να αποδοθεί το ύφος τού Ροΐδη στα νέα ελληνικά. Και αν ναι, πού μπορεί να οφείλεται αυτό. Θα συνεχίσω στο επόμενο σημείωμα, βοηθούμενος από σχετικό άρθρο του Νίκου Σαραντάκου.
Ο ανώνυμος λοιπόν πατήρ της ηρωίδος μου ήτο Άγγλος μοναχός• εκ τίνος δε επαρχίας δεν ηδυνήθην να μάθω, μη ούσης ακόμη διηρημένης της Βρεττανίας εις κομιτάτα προς ευκολίαν των εισπρακτόρων. Κατήγετο δε εκ των Ελλήνων εκείνων αποστόλων, οίτινες εφύτευσαν τον πρώτον σταυρόν εις την χλοεράν Ιρλανδίαν, και υπήρξε μαθητής του Εριγενούς Σκώτου, όστις πρώτος εφεύρε τον τρόπον του κατασκευάζειν αρχαία χειρόγραφα, δι ων ηπάτησε τους τότε λογίους, ως ο Σιμωνίδης τους Βερολινείους. Ταύτα μόνα διέσωσεν ημίν η ιστορία περί του πατρός της Ιωάννας.
H δε μήτηρ αυτής εκαλείτο Γιούθα, ήτο ξανθή και έβοσκε τας χήνας Σάξωνος βαρόνου. Ούτος καταβάς την παραμονήν συμποσίου, ίνα εκλέξη την παχυτέραν, ωρέχθη και της ποιμενίδος, ην από του ορνιθώνος μετέφερεν εις τον κοιτώνα. Βαρυνθείς αυτήν μετ' ολίγον την έδωκεν εις τον οινοχόον, ο οινοχόος εις τον μάγειρον και ούτος εις τον χυτροκόρον, όστις ευλαβής ων αντήλλαξε την νεάνιδα μετά του μοναχού, λαβών αντ' αυτής οδόντα του Αγίου Γουτλάκου, του ζήσαντος και οσίως τελευτήσαντος εντός λάκκου τινός της Μερκίας. Ούτω εξέπεσεν η Γιούθα από της κλίνης του δεσπότου εις τας αγκάλας του καλογήρου [...].
Καλοκύρης:
Ο ανώνυμος λοιπόν πατέρας της ηρωίδας μου ήταν Άγγλος μοναχός• από ποια ακριβώς επαρχία δεν κατάφερα να μάθω, επειδή η Βρετανία δεν ήταν ακόμα χωρισμένη σε κομητείες για να διευκολύνονται οι φοροεισπράκτορες. Καταγόταν από εκείνους τους Έλληνες ιεραπόστολους, που φύτεψαν τον πρώτο σταυρό στη χλοερή Ιρλανδία και είχε μαθητεύσει κοντά στον Εριγενή Σκώτο, αυτόν που πρωτοανακάλυψε πώς κατασκευάζονται αρχαία χειρόγραφα, με τα οποία εξαπατούσε τους λόγιους της εποχής, όπως ο Σιμωνίδης τους Βερολινέζους. Αυτά είναι όλα όσα μας διέσωσε η ιστορία για τον πατέρα της Ιωάννας.
H μητέρα της τώρα, λεγόταν Γιούθα, ήταν ξανθιά και έβοσκε τις χήνες κάποιου Σάξονα βαρόνου ο οποίος, προετοιμάζοντας κάποτε ένα φαγοπότι, κατέβηκε να διαλέξει την παχύτερη, αλλά λαχτάρισε τη βοσκοπούλα και τη μετέφερε από το κοτέτσι στην κρεβατοκάμαρα. Όταν, μετά από λίγο, τη βαρέθηκε, την πασάρησε στον οινοχόο, ο οινοχόος στο μάγειρα και αυτός στον λαντζέρη ο οποίος, επειδή ήταν ευλαβής άνθρωπος, έδωσε το κορίτσι στον μοναχό, με αντάλλαγμα ένα δόντι του Αγίου Γουτλάκου, που έζησε και μαρτύρησε μέσα σε κάποιο λάκκο της Μερκίας. Έτσι η Γιούθα ξέπεσε από το κρεβάτι του αφέντη στην αγκαλιά του καλόγερου...
Hominid (διατηρώ αυτούσιες 2-3 προτάσεις του Καλοκύρη που δεν είχα λόγο να αλλάξω):
Ο ανώνυμος, λοιπόν, πατέρας της ηρωίδας μου ήταν Άγγλος μοναχός• από ποια ακριβώς επαρχία δεν κατόρθωσα να μάθω, καθώς η Βρετανία δεν είχε χωριστεί ακόμα σε κομητείες για την ευκολία των φοροεισπρακτόρων. Καταγόταν, πάντως, από τους Έλληνες εκείνους ιεραπόστολους που φύτεψαν τον πρώτο σταυρό στην χλοερή Ιρλανδία και υπήρξε μαθητής του Ιωάννη Σκώτου Εριγένη, που πρώτος εφεύρε την κατασκευή αρχαίων χειρογράφων σε νεότερες εποχές. Με τέτοια εξαπάτησε τους λογίους του καιρού του, όπως ακριβώς ο Κωνσταντίνος Σιμωνίδης τους σημερινούς Βερολινέζους. Αυτά είναι όλα όσα μας διέσωσε η ιστορία για τον πατέρα της Ιωάννας.
Η μητέρα της, πάλι, λεγόταν Γιούθα, ήταν ξανθή και έβοσκε τις χήνες ενός Σάξωνα βαρόνου. Κάποτε που ο βαρόνος κατέβηκε να διαλέξει την παχύτερη για ένα συμπόσιο που θα έκανε, ορέχτηκε και την ίδια και από τον ορνιθώνα τη μετέφερε στον κοιτώνα του. Μετά από λίγο τη βαρέθηκε, την έδωσε στον οινοχόο, ο οινοχόος στον μάγειρα και εκείνος στον λαντζιέρη. Άνθρωπος ευλαβής αυτός, αντάλλαξε τη νέα με ένα δόντι τού αγίου Γουτλάκου (ο οποίος έζησε και πέθανε αγιότατα μέσα σε κάποιον λάκκο της Μερκίας) που του έδωσε ο μοναχός. Αυτή ήταν, λοιπόν, η πτώση της Γιούθας από το κρεβάτι τού αφέντη και δεσπότη της στην αγκαλιά του καλόγερου.
Να καθησυχάσω τους επισκέπτες τής σελίδας, διευκρινίζοντας ότι το δικό μου πόνημα σκοπό είχε απλώς να με βοηθήσει να κατανοήσω από "μέσα" τις δυσκολίες μιας τέτοιας μεταγλώττισης και να διαπιστώσω αν όντως είναι τόσο δύσκολο, όσο συμπεραίνει κανείς από την εργασία τού Καλοκύρη, να αποδοθεί το ύφος τού Ροΐδη στα νέα ελληνικά. Και αν ναι, πού μπορεί να οφείλεται αυτό. Θα συνεχίσω στο επόμενο σημείωμα, βοηθούμενος από σχετικό άρθρο του Νίκου Σαραντάκου.
Τρίτη, Αυγούστου 15, 2006
Διαφωνίες "μελετητών"
Το να αφιερώνει ο –εκ πρώτης όψεως, σοβαρός- Κόμβος της Ελληνικής Γλώσσας (ABnet) χώρο «σε νέες προτάσεις-θεωρίες που αφορούν τόσο τη γραμματική δομή, όσο και την ιστορική εξέλιξη της γλώσσας μας» δεν είναι κάτι κακό. Κακό είναι να προβάλλονται ως «νέες προτάσεις-θεωρίες» απόψεις που δεν μπορούν, επ' ουδενί, να θεωρηθούν επιστημονικές. Και να νομιμοποιούνται, με αυτόν τον τρόπο, στα μάτια του ανενημέρωτου επισκέπτη της σελίδας.
Στην κατηγορία των άρθρων Η ιστορία της γλώσσας διαβάζουμε:
«Στην ενότητα αυτή δημοσιεύονται κείμενα σχετικά με την ιστορία και την προέλευση της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού αλφαβήτου. Ιδιαίτερα το ζήτημα της καταγωγής του αλφαβήτου έχει απασχολήσει και εξακολουθεί να απασχολεί τους μελετητές, σε βαθμό -πολλές φορές- έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ αυτών που θεωρούν το ελληνικό αλφάβητο φοινικικής προελεύσεως και αυτών που το θεωρούν εφεύρεση ελληνική. Εδώ, αναφέρονται και οι δύο απόψεις ώστε ο αναγνώστης να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.»
Το πρώτο συμπέρασμα που θα βγάλει ο αναγνώστης, διαβάζοντας τα παραπάνω, είναι ότι οι μελετητές είναι όντως διχασμένοι και υπάρχουν δύο αντίθετες –ίσης, αφήνεται να εννοηθεί, αποδοχής και βαρύτητας- απόψεις. Αλλά η «αντιπαράθεση», για την οποία γίνεται λόγος, δεν αφορά διαφωνίες μεταξύ επιστημόνων. Δεν αμφισβητείται στον επιστημονικό χώρο ο ρόλος που έπαιξε η φοινικική γραφή στην εξέλιξη της (αλφαβητικής) ελληνικής. Ποιους Έλληνες ή ξένους ειδικούς έχουμε δει να διαφωνούν («έντονα», μάλιστα) σε αυτό το ζήτημα; Το ακριβές είναι ότι ο σχετικός θόρυβος παράγεται μόνο από ορισμένους ακραίους, εξω-επιστημονικούς κύκλους.
Μάλλον δεν θα αδικούσαμε το περιοδικό Δαυλός αν το κατατάσσαμε σε αυτούς τους κύκλους. Αναρωτιέμαι αν στους υπευθύνους τού ABnet δίνουν την εντύπωση σοβαρών επιστημονικών προσεγγίσεων άρθρα όπως αυτό του εκδότη τού περιοδικού κ. Λάμπρου, που φιλοξενούν στον ιστοχώρο τους. Έναν αναλυτικό -και καταλυτικό- σχολιασμό του άρθρου μπορείτε να βρείτε εδώ, όπου κάποιος Hellin είχε την ατυχή ιδέα να το δημοσιεύσει μεταφρασμένο στα αγγλικά, για να "διαφωτίσει" και τους ξένους. Δεν έχω να προσθέσω κάτι σε αυτά που γράφει στο φόρουμ ο Giles, παρά μόνον ότι ο μακαρίτης πρόεδρος τής Εταιρείας Ελλήνων Φιλολόγων Παναγιώτης Γεωργούντζος, τον οποίο ο κ. Λάμπρου συγκαταλέγει στους "αντι-φοινικιστές", δεν αμφισβητούσε τις φοινικικές καταβολές του ελληνικού αλφαβήτου. Απλώς υποστήριζε ότι η φοινικική γραφή πρέπει να θεωρείται μάλλον συλλαβική, παρά αλφαβητική όπως η ελληνική (αυτό είναι και το μόνο σημείο στο οποίο υπάρχουν όντως επιστημονικές διαφωνίες). Βέβαια, από τη στιγμή που ο κ. Λάμπρου πετσοκόβει και διαστρεβλώνει ανενδοίαστα ακόμη και διάσημα χωρία του Ηρόδοτου, θα αποτελούσε μεγάλη έκπληξη αν δεν έφερνε στα «μέτρα» του τις –διαφορετικές- απόψεις ενός φιλολόγου που δεν είναι γνωστός στο ευρύ κοινό.
Στην κατηγορία των άρθρων Η ιστορία της γλώσσας διαβάζουμε:
«Στην ενότητα αυτή δημοσιεύονται κείμενα σχετικά με την ιστορία και την προέλευση της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού αλφαβήτου. Ιδιαίτερα το ζήτημα της καταγωγής του αλφαβήτου έχει απασχολήσει και εξακολουθεί να απασχολεί τους μελετητές, σε βαθμό -πολλές φορές- έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ αυτών που θεωρούν το ελληνικό αλφάβητο φοινικικής προελεύσεως και αυτών που το θεωρούν εφεύρεση ελληνική. Εδώ, αναφέρονται και οι δύο απόψεις ώστε ο αναγνώστης να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.»
Το πρώτο συμπέρασμα που θα βγάλει ο αναγνώστης, διαβάζοντας τα παραπάνω, είναι ότι οι μελετητές είναι όντως διχασμένοι και υπάρχουν δύο αντίθετες –ίσης, αφήνεται να εννοηθεί, αποδοχής και βαρύτητας- απόψεις. Αλλά η «αντιπαράθεση», για την οποία γίνεται λόγος, δεν αφορά διαφωνίες μεταξύ επιστημόνων. Δεν αμφισβητείται στον επιστημονικό χώρο ο ρόλος που έπαιξε η φοινικική γραφή στην εξέλιξη της (αλφαβητικής) ελληνικής. Ποιους Έλληνες ή ξένους ειδικούς έχουμε δει να διαφωνούν («έντονα», μάλιστα) σε αυτό το ζήτημα; Το ακριβές είναι ότι ο σχετικός θόρυβος παράγεται μόνο από ορισμένους ακραίους, εξω-επιστημονικούς κύκλους.
Μάλλον δεν θα αδικούσαμε το περιοδικό Δαυλός αν το κατατάσσαμε σε αυτούς τους κύκλους. Αναρωτιέμαι αν στους υπευθύνους τού ABnet δίνουν την εντύπωση σοβαρών επιστημονικών προσεγγίσεων άρθρα όπως αυτό του εκδότη τού περιοδικού κ. Λάμπρου, που φιλοξενούν στον ιστοχώρο τους. Έναν αναλυτικό -και καταλυτικό- σχολιασμό του άρθρου μπορείτε να βρείτε εδώ, όπου κάποιος Hellin είχε την ατυχή ιδέα να το δημοσιεύσει μεταφρασμένο στα αγγλικά, για να "διαφωτίσει" και τους ξένους. Δεν έχω να προσθέσω κάτι σε αυτά που γράφει στο φόρουμ ο Giles, παρά μόνον ότι ο μακαρίτης πρόεδρος τής Εταιρείας Ελλήνων Φιλολόγων Παναγιώτης Γεωργούντζος, τον οποίο ο κ. Λάμπρου συγκαταλέγει στους "αντι-φοινικιστές", δεν αμφισβητούσε τις φοινικικές καταβολές του ελληνικού αλφαβήτου. Απλώς υποστήριζε ότι η φοινικική γραφή πρέπει να θεωρείται μάλλον συλλαβική, παρά αλφαβητική όπως η ελληνική (αυτό είναι και το μόνο σημείο στο οποίο υπάρχουν όντως επιστημονικές διαφωνίες). Βέβαια, από τη στιγμή που ο κ. Λάμπρου πετσοκόβει και διαστρεβλώνει ανενδοίαστα ακόμη και διάσημα χωρία του Ηρόδοτου, θα αποτελούσε μεγάλη έκπληξη αν δεν έφερνε στα «μέτρα» του τις –διαφορετικές- απόψεις ενός φιλολόγου που δεν είναι γνωστός στο ευρύ κοινό.
Σάββατο, Ιουλίου 01, 2006
Κλειστόν λόγω...
...να πούμε λόγω θέρους; Τα ξαναλέμε όταν θα έχω τον χρόνο και τη διάθεση. Δροσερούς χαιρετισμούς.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)