Η απλοομάδα J-M102 και ο εκπολιτισμός της Δύσεως

«Καταρρίπτονται τα επιχειρήματα των Σκοπίων», έγραφε ο τίτλος περσινού ρεπορτάζ της ΕΤ3 που μου τράβηξε την προσοχή. Μια μελέτη, λέει, καθηγητών του ΑΠΘ αποδείκνυε ότι οι Έλληνες είναι κατά 99,5 % λευκοί, βάζοντας τέλος στη σκοπιανή προπαγάνδα που μας ήθελε συγγενείς με κατοίκους της ανατολικής Αφρικής.

Δεν είναι η πρώτη φορά, βέβαια, που Έλληνες επιστήμονες επιχειρούν να θέσουν (όπως ευθέως δηλώνει ο καθηγητής γενετικής κ. Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης) τα δεδομένα της επιστήμης τους «στην υπηρεσία […] του εθνικού συμφέροντος». Στο ζήτημα ειδικά της Μακεδονίας έχουν αξιοποιηθεί δεόντως τα ευρήματα των αρχαιολόγων, ενώ τις εθνικά χρήσιμες θέσεις έχουν υποστηρίξει κατά το δυνατόν* και γνωστοί γλωσσολόγοι. Ωστόσο είναι αμφίβολο αν αυτού του είδους η επιστημονική συνδρομή συμβάλλει πράγματι στην υλοποίηση των όποιων εθνικών στόχων. Από πού έχουμε π.χ. αποκομίσει την ιδέα ότι τυχόν αποδείξεις της ελληνοφωνίας των αρχαίων Μακεδόνων θα έπαιζαν ρόλο στη διαμάχη που έχουμε με την ΠΓΔΜ; Υπάρχει κανείς, πέρα από εμάς και τους γείτονες, που να θεωρεί μέρος μιας σύγχρονης διακρατικής διαφοράς τη γλώσσα που μιλούσε ένα αρχαίο φύλο; Ή που να παίρνει στα σοβαρά την αντιπαράθεση για το ποιοι δικαιούνται σήμερα να αποκαλούνται απόγονοι και κληρονόμοι του; Φτάνοντας πλέον να συζητάμε μέχρι και τίνος το DNA είναι γνησιότερο, αντί να πείθουμε κανέναν για τα «ελληνικά δίκαια», μάλλον ενισχύουμε τη διεθνή εντύπωση ότι η όλη διένεξη πηγάζει από αναχρονιστικές συλλήψεις της εθνικής ταυτότητας σε μια περιοχή με επίμονα εξωδυτικές ιδιομορφίες. Άλλο πράγμα ο επιστημονικός αντίλογος σε μια έρευνα που -σκόπιμα ή όχι- κατέληγε, όπως λέγεται, σε λάθος συμπεράσματα, και άλλο να αντιμετωπίζονται ως εθνικά σημαντικό ζήτημα τα περί συγγένειάς μας με τους Αιθίοπες και να βγαίνουν σε κρατικά κανάλια ολόκληροι καθηγητές κραδαίνοντας τεκμήρια της φυλετικής μας καθαρότητας.

Την προηγούμενη φορά, αναφερόμενος σε διαφωνίες που υπάρχουν για τους Ινδοευρωπαίους και συναφή ζητήματα, ξεχώρισα τους διαφωνούντες του επιστημονικού από τους «διαφωνούντες» του υπερεθνικιστικού χώρου. Δεν αποτελεί ίδια περίπτωση ένας αδαής φανατικός που δεν θέλει να ακούσει τίποτα για μεταναστεύσεις και έξωθεν επιδράσεις με έναν ανθρωπολόγο ή αρχαιολόγο που, από τη δική του ακαδημαϊκή σκοπιά, αμφισβητεί (έστω και με προβληματική κάποτε επιχειρηματολογία) κάποια δεδομένα π.χ. της ιστορικής γλωσσολογίας. Ωστόσο και οι επιστήμονες δεν είναι από σίδερο και δεν στέκονται πάντα, όπως είδαμε, υπεράνω εθνικών παθών και σκοπιμοτήτων. Ενίοτε μάλιστα υποστηρίζουν φανερές ανακρίβειες στα πλαίσια της εξυπηρέτησης του εθνικού συμφέροντος, για να θυμηθούμε τον κ. Τριανταφυλλίδη. Χωρίς να παριστάνω τον ειδικό σε θέματα γενετικής, θα ασχοληθώ με δύο μελέτες που επικαλείται ο συγκεκριμένος καθηγητής - όχι ως κριτική στο περιεχόμενο και τα συμπεράσματά τους, αλλά στον τρόπο που ο ίδιος τα παρουσιάζει και τα «εκλαϊκεύει» για το εγχώριο ακροατήριο.

Η πρώτη μελέτη φαίνεται να είναι εκείνη που αποτέλεσε αφορμή για το άρθρο του Ταχυδρόμου και το αυτοχθονικό παραλήρημα του κ. Γεωργιάδη. Τα ονόματα των επιστημόνων που αναφέρονται (του κ. Τριανταφυλλίδη συμπεριλαμβανομένου) είναι τα ίδια. Βέβαια, το αντικείμενο της έρευνας, σχετικό με μεταναστεύσεις της Νεολιθικής Περιόδου και μεταγενέστερες, δεν έχει σχέση με οποιαδήποτε φάση της Παλαιολιθικής Περιόδου. Αναρωτιέμαι ωστόσο μήπως ο ίδιος ο κ. Τριανταφυλλίδης τα είχε «φουσκώσει» λίγο στη δημοσιογράφο με δηλώσεις του τύπου: «Οι Έλληνες ξεκίνησαν και πήγαν στην Ευρώπη από την Μακεδονία και άλλες περιοχές και μετέφεραν με τον πολιτισμό τους και το DNA τους στη Δυτική Ευρώπη». Αυτό μάλιστα, όπως λέει, είναι το «βασικό συμπέρασμα της έρευνας». Στην πραγματικότητα, οι μοναδικοί Έλληνες για τους οποίους γίνεται λόγος είναι οι Πελοποννήσιοι που αποίκησαν στην Κάτω Ιταλία «σε ιστορικούς χρόνους», κατά τα λεγόμενα του ίδιου του καθηγητή. Δεν χαρακτηρίζονται, ούτε θα μπορούσαν να χαρακτηρίζονται ως «Έλληνες» οι νεολιθικοί νοτιοβαλκανικοί πληθυσμοί που πιθανολογείται ότι κινήθηκαν προς τη Δυτική Ευρώπη, αφού:

1) Δεν ίσχυαν τότε στη Βαλκανική οι μεταγενέστερες εθνοτικές κατηγοριοποιήσεις (Έλληνες, Ιλλυριοί, Θράκες κτλ.). Για την ακρίβεια, είναι αδύνατη οποιαδήποτε εθνοτική ταξινόμηση των τότε κατοίκων, γι’ αυτό και δεν υπάρχουν επιστημονικές αναφορές σε συγκεκριμένους βαλκανικούς «λαούς» ή «φύλα». Δεν είναι καν γνωστές οι βασικές πολιτισμικές ιδιαιτερότητες των διάφορων ομάδων (οι γλώσσες π.χ. που μιλούσαν).

2) Η απλοομάδα J-M102 του χρωμοσώματoς Y, στην ανίχνευση της οποίας βασίζονται οι διαπιστώσεις των γενετιστών που εξετάζουμε, δεν αποτελεί ελληνική αποκλειστικότητα. Απαντά και σε άλλους σημερινούς Βαλκάνιους. Στους Αλβανούς π.χ. εμφανίζεται σε υπερδιπλάσια συχνότητα (14,3 %) απ’ ό,τι στους Έλληνες (6,5 %). Γιατί λοιπόν να μην υποστηρίξει κάποιος Αλβανός συνάδελφος του κ. Τριανταφυλλίδη ότι ήταν δικοί του ομοεθνείς εκείνοι που μετέδωσαν στη Δύση «το DNA και τον πολιτισμό τους»; Μήπως τότε θα θυμόμασταν τους λόγους για τους οποίους δεν πρέπει να συγχέονται τα γενετικά με τα εθνολογικά δεδομένα;

Βλέπουμε, λοιπόν, με ποιο τρόπο μια ακριβής και προσεγμένη στις διατυπώσεις της επιστημονική μελέτη «ξεχειλώνεται» κατάλληλα (από κάποιον μάλιστα που τη συνυπογράφει) για να χωρέσει τέτοιες ανακρίβειες. Στη συνέχεια, οι ανακρίβειες αναπαράγονται άκριτα (πόσοι θα μπουν στη διαδικασία να ελέγξουν την εγκυρότητα τόσο κολακευτικών εθνικά θέσεων;) και φτάνουμε κάποια στιγμή να ακούμε για Έλληνες μισού εκατομμυρίου και βάλε χρόνων. Από όλα αυτά προκύπτει άραγε κάποιο εθνικό όφελος; Στον διεθνή ακαδημαϊκό χώρο εξυπακούεται ότι δεν περνάνε τέτοια τερτίπια, ενώ είναι αμφίβολο αν θα βρεθεί έστω κάποιος μη ειδικός που θα πειστεί για το εκπολιτιστικό έργο των νεολιθικών «Ελλήνων». Αστήρικτοι ισχυρισμοί, επομένως, αυτού του τύπου προσφέρονται για εσωτερική μόνο κατανάλωση.

Το όνομα του κ. Τριανταφυλλίδη υπάρχει και στη δεύτερη μελέτη που θα εξετάσουμε. Επειδή θα απαιτηθεί ένας μεγαλούτσικος πρόλογος, θα την αφήσω για την επόμενη φορά (σύντομα ελπίζω). Διευκρινίζω, παρεμπιπτόντως, ότι το ιστολόγιο δεν εγκατέλειψε τον γλωσσικό του προσανατολισμό. Καταπιάστηκα με ζητήματα ανθρωπολογίας και γενετικής αφενός γιατί κάποια από αυτά σχετίζονται με την ιστορία της ελληνικής και των ομιλητών της, αφετέρου γιατί θεωρώ απαραίτητο τον αντίλογο και σε ανακρίβειες που εκστομίζουν πιο «επίσημα» χείλη από εκείνα των γνωστών ακραίων. Το σημερινό και το επόμενο σημείωμα αποτελούν, αν δεν κάνω λάθος, την πρώτη απόπειρα κριτικής στις δηλώσεις του κ. Τριανταφυλλίδη – τουλάχιστον στο διαδίκτυο.

----

* Οι γλωσσολόγοι είχαν δυσκολότερο έργο από τους αρχαιολόγους, καθώς το μοναδικό χειροπιαστό στοιχείο για την ελληνικότητα της αρχαίας μακεδονικής ανακαλύφθηκε πρόσφατα. Φυσικά, απαιτείται περισσότερο υλικό για μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα.

Θε,θε,θε και γκούρντι, γκούρντι

Στους αγγλόφωνους, τουλάχιστον, οι υπόλοιπες γλώσσες δεν ακούγονται μόνο σαν βαρ, βαρ, βαρ...

Καλώς και γνησίως γεγενημένοι

«Οι Έλληνες είναι αυτόχθονες και όχι Ινδοευρωπαίοι.» «Εδώ και διακόσιες έως πεντακόσιες χιλιάδες χρόνια είμαστε ο ίδιος λαός».

Aντίθετα με ό,τι πιστεύουν κάποιοι σαν τον κ. Άδωνι Γεωργιάδη, δεν σκοντάφτει μόνο στους Ινδοευρωπαίους ο πόθος τους για αυτοχθονίες εκατοντάδων χιλιάδων ετών. Για να διατυπώνει κανείς τέτοιους ισχυρισμούς πρέπει να αγνοεί βασικά πράγματα – όπως ότι ο homo sapiens sapiens έφτασε στην Ευρώπη μόλις πριν από 40.000 χρόνια. Αυτά δεν τα λέει η γλωσσολογία, ούτε είναι γλωσσολογικός ο αντίλογος σε θεωρίες τύπου Πουλιανού (ότι οι Έλληνες, μαζί με όλους τους άλλους λαούς, αποτελούν εξέλιξη ελλαδικών αρχανθρώπων). Επομένως, όσο συγγνωστή κι αν είναι η επιθυμία μερικών συμπατριωτών μας να εκτείνουν το γενεαλογικό τους δέντρο μέχρι τον Ουρανοπίθηκο τον Μακεδονικό και τον Μεσοπίθηκο τον Πεντελικό, θα πρέπει να αντιληφθούν ότι τέτοιες θέσεις δεν βρίσκουν στήριξη σε κανέναν κλάδο της επιστήμης.

Δεν ξέρω αν το δημοσίευμα του Ταχυδρόμου για το οποίο θριαμβολογεί (εδώ και εδώ) ο Γεωργιάδης γράφει πράγματι τόσο χοντρές ανακρίβειες. Η πληροφορία ότι «το γονιδιακό αποτύπωμα των Ελλήνων έχει κατά 67% παλαιολιθική προέλευση» μάλλον σχετίζεται με το συμπέρασμα πρόσφατων γενετικών μελετών ότι «το 80% της γραμμής καταγωγής των σημερινών Ευρωπαίων φτάνει ως την Παλαιολιθική Εποχή» - δηλαδή: «μέχρι τις αρχαιότερες μεταναστεύσεις στην Ευρώπη από τη Μέση Ανατολή και την Kεντρική Ασία». Ο όρος παλαιολιθικός, λοιπόν, αναφέρεται στους πρώτους ανθρώπους που εποίκησαν την Ευρώπη κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική Περίοδο και όχι σε ανθρωπίδες ή ανθρωποειδή της Κατώτερης Παλαιολιθικής (όπως φαντάζεται ο κ. Γεωργιάδης). Από τα ποσοστά, επίσης, προκύπτει ότι οι Έλληνες δεν συγκαταλέγονται στους πιο «παλαιολιθικούς» Ευρωπαίους. Αυτό οφείλεται, όπως εξηγεί η γενετίστρια κ. Αναστασία Κουβάτση, στη μεγαλύτερη επίδραση που είχε στον χώρο μας το τελευταίο από τα τρία κύρια μεταναστευτικά κύματα προς την Ευρώπη, κατά τη Νεολιθική περίοδο. Το αρχαιολογικό υλικό, άλλωστε, μαρτυρεί τη σύνδεση εκείνου του εποικισμού με τη «νεολιθικοποίηση» (εμφάνιση της γεωργίας, της κτηνοτροφίας, της μόνιμης κατοικίας) της Ελλάδας, η οποία ξεκάθαρα εισήχθη - δεν αποτέλεσε εξέλιξη του προγενέστερου (μεσολιθικού) ελλαδικού πολιτισμού. Ανεξάρτητα, δηλαδή, από το τι ισχύει σε σχέση με τους Ινδοευρωπαίους, είναι σαφές ότι και σημαντικοί εποικισμοί υπήρξαν και ισχυρές εξωτερικές επιδράσεις. Η πεποίθηση ορισμένων ότι οι πάντες και τα πάντα στην Ελλάδα εμφανίστηκαν και αναπτύχθηκαν εξαρχής εδώ το μόνο που φανερώνει είναι έλλειψη στοιχειώδους, έστω, ενημέρωσης.

Μήπως, ωστόσο, δεν τεκμηριώνονται επαρκώς μεταγενέστερες πληθυσμιακές μετακινήσεις που θεωρούνται σχετικές με την έλευση και επικράτηση της ελληνικής γλώσσας; Παρακολούθησα μια απροσδόκητη αντιπαράθεση στο Gravity & the Wind (το αρχικό σημείωμα του cyrus αφορούσε το ριάλιτι της κ. Μανωλίδου), όπου ένας σχολιαστής επέμενε ότι η «θεωρία περί καθόδου Ινδοευρωπαίων στην Ελλάδα […] έρχεται σε αντίθεση με τα ανθρωπολογικά δεδομένα». Επικαλέστηκε μια παλιότερη συνέντευξη του ανθρωπολόγου Ξηροτύρη και άρθρα από ένα ιστολόγιο συναφούς θεματολογίας. Από αυτά που λέει ο Ξηροτύρης θα επιλέξω να σταθώ σε εκείνο που διατυπώνει πιο προσεκτικά και μάλλον βρίσκεται πλησιέστερα στην πραγματικότητα: ότι από τη μελέτη ενός περιορισμένου σε όγκο σκελετικού υλικού έχουν προκύψει ενδείξεις μιας συνέχειας. Έστω, λοιπόν, ότι κατά το διάστημα που υπολογίζεται η εμφάνιση των πρώτων ομιλητών της ελληνικής, δεν υπήρξαν θεαματικές αλλαγές (αυτό είναι το περισσότερο που μπορεί να δεχθεί κανείς με βάση κάποια όχι συντριπτικά ανθρωπολογικά στοιχεία) στην πληθυσμιακή σύνθεση του ελλαδικού χώρου. Έρχεται αυτό σε αντίθεση με την υπόθεση ότι τότε εισάγεται και αρχίζει να επικρατεί μια διαφορετική γλώσσα; Ας δούμε ένα-δύο συναφή παραδείγματα:

- Πρόσφατες μελέτες συμπεραίνουν γενετική συνέχεια στην Ιβηρική χερσόνησο από τους προρωμαϊκούς χρόνους. Γνωρίζοντας ότι πριν τη ρωμαϊκή περίοδο δεν υπήρχαν εκεί λατινογενείς γλώσσες, θα μιλήσουμε τάχα για αντίθεση γλωσσολογικών και γενετικών δεδομένων; Ισχυρίζεται κανείς Ισπανός ή Πορτογάλος ότι οι γλώσσες τους δεν προέρχονται από τα λατινικά επειδή η γενετική αποδεικνύει την αυτοχθονία των λαών τους;

- Άλλοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι οι Τούρκοι προέρχονται κατά βάση από αυτόχθονες πληθυσμούς της Μικράς Ασίας. Μόλις το 10-15 % από αυτούς, σύμφωνα με τον ανθρωπολόγο Timuçin Binder*, έχουν κεντροασιατική καταγωγή. Άραγε, σε περίπτωση που ο Τούρκος καθηγητής έχει δίκιο για τα χιλιάδες χρόνια αυτοχθονίας των κατοίκων της Ανατολίας, θα αποδειχθεί εσφαλμένη η πληροφορία ότι η τουρκική άρχισε να μιλιέται εκεί μόλις μετά τον ενδέκατο αιώνα; 

Θα μπορούσα να αναφέρω αρκετά ακόμη παραδείγματα (και οι Σλάβοι π.χ. των Βαλκανίων θεωρούνται σε σημαντικό βαθμό απόγονοι τοπικών, προσλαβικών πληθυσμών). Από πού, λοιπόν, προκύπτει ότι η γενετική συνέχεια συνεπάγεται και γλωσσική συνέχεια; Είδαμε παραπάνω σαφείς περιπτώσεις γλωσσικού θανάτου όπου οι φυσικοί ομιλητές των εξαφανισμένων γλωσσών (σύμφωνα με τις συγκεκριμένες μελέτες, τουλάχιστον) όχι μόνο δεν χάθηκαν μαζί τους, αλλά αποτέλεσαν και το μεγαλύτερο μέρος των ομιλητών των γλωσσών που τις αντικατέστησαν. Αν αποδεικνύουν κάτι αυτά τα ευρήματα είναι ακριβώς ότι η αλλαγή γλώσσας δεν προϋποθέτει απαραίτητα ριζικές πληθυσμιακές και, ακόμη περισσότερο, ανθρωπολογικές μεταβολές.

Συνέβη, λοιπόν, κάτι ανάλογο με την επικράτηση της ελληνικής στην περιοχή μας; Σίγουρα, πάντως, είναι πιθανότερη αυτή η εκδοχή από εκείνη που παρουσιάζει ο Ξηροτύρης. Ερχόμαστε εδώ στο βασικό ερώτημα, ποιες είναι οι εναλλακτικές λύσεις που προτείνουν όσοι αμφισβητούν τις κρατούσες απόψεις για την προέλευση της ελληνικής γλώσσας (ή άλλων ινδοευρωπαϊκών γλωσσών). Καμία αντίρρηση να λάβουν υπόψη οι γλωσσολόγοι τα ανθρωπολογικά, γενετικά, αρχαιολογικά κτλ. δεδομένα, αλλά δεν μπορεί να τους ζητείται να απορρίψουν τα δεδομένα της δικής τους επιστήμης χάριν εξεζητημένων θεωριών, οι οποίες απλώς έρχονται βολικές σε ειδικούς άλλων κλάδων. Ο Ξηροτύρης φτάνει να παρουσιάζει ως πόρισμα της «σύγχρονης γλωσσολογικής επιστήμης» την «κοινή καταγωγή όλων των γλωσσών του πλανήτη»! Στην πραγματικότητα, καμία θεωρία για υπεροικογένειες γλωσσών (της νοστρατικής συμπεριλαμβανομένης) δεν έχει σήμερα άξια λόγου γλωσσολογική υποστήριξη. Το ζήτημα, βέβαια, της ινδοευρωπαϊκής κοιτίδας παραμένει ανοιχτό, αλλά όσα από τα προτεινόμενα μοντέλα την τοποθετούν πιο πίσω από την πέμπτη χιλιετία π.Χ. εμφανίζουν σοβαρά προβλήματα ως προς το γλωσσικό τους μέρος: μικρότερες από τις αναμενόμενες, για τόσο μεγάλο διάστημα, διαφορές μεταξύ των θυγατρικών γλωσσών, κοινής ρίζας λέξεις (όπως οι σχετικές με τροχοφόρα οχήματα) που η παρουσία τους δεν δικαιολογείται νωρίτερα από ένα χρονικό σημείο, κοινά γραμματικά γνωρίσματα που, επίσης, θεωρούνται μεταγενέστερες εξελίξεις κ.α.

Θα χρειαστεί να συνεχίσω. Περιττεύει, ελπίζω, η διευκρίνιση ότι δεν βάζω τον Ξηροτύρη στο ίδιο σακί με τους διάφορους διασκεδαστές του υπερελληνοκεντρικού χώρου. Ο ίδιος έχει επισημάνει και επικρίνει τέτοια φαινόμενα.

* Τη συνέντευξη τη μετέφρασε από τα τουρκικά, όπως μπορείτε να δείτε, ο κ. Σάββας Καλεντερίδης. Κατόπιν αναδημοσιεύτηκε σε αρκετούς εθνικιστικούς ιστότοπους, μάλλον με το σκεπτικό ότι ενισχύει την υπόθεση περί ελληνικής καταγωγής μεγάλου μέρους των Τούρκων. Ωστόσο, ο Μπιντέρ μιλάει για 40.000 χρόνια αυτοχθονίας (όχι μόνο για προτουρκικούς, δηλαδή, αλλά και προελληνικούς πληθυσμούς) και ξεκαθαρίζει ότι "η γενετική έρευνα δεν έχει την έννοια της εθνολογικής έρευνας". Θα σταθώ στην εθνοκεντρική ανάγνωση και παρουσίαση τέτοιων επιστημονικών απόψεων στο επόμενο σημείωμα. 

-----

Προσθήκη: Με αφορμή αυτό το σχόλιο του κ. Σαραντάκου, ας μου επιτραπεί να επισημάνω άλλη μια διαστρέβλωση (άσχετη με τα πρόσφατα θλιβερά γεγονότα, αλλά σχετική με το θέμα του σημειώματός μου) χωρίου του Ισοκράτη. Προσέξτε, προς το τέλος του βίντεο, με τι θράσος παρουσιάζεται ο αρχαίος ρήτορας να μιλάει δήθεν για την αυτοχθονία των Ελλήνων. Στην πραγματικότητα, υποστηρίζει ότι μόνο οι Αθηναίοι, από όλους τους Έλληνες, δικαιούνται να αποκαλούνται αυτόχθονες. Κανένα πρόβλημα, ωστόσο, χάρη στη δραστική "επέμβαση" της κ. Τζιροπούλου και του κ. Γεωργιάδη. (Το ωραίο είναι ότι το συγκεκριμένο απόσπασμα κυκλοφορεί και αδιαστρέβλωτο στο διαδίκτυο από ανυποψίαστους που δεν γνωρίζουν καλά αρχαία ελληνικά: "μόνοις γαρ ημίν των Ελλήνων την αυτήν τροφόν και πατρίδα και μητέρα καλέσαι προσήκει." Δεν διδάσκει η κ. Τζιροπούλου τη γενική διαιρετική στους μαθητές της Ελληνικής Αγωγής;)

Κατόπιν λογοκρισίας

Επειδή δεν βλέπω να δημοσιεύει ο Καλλίμαχος το σχόλιο που του έγραψα, εδώ (κάντε κλικ στην εικόνα για μεγέθυνση) μπορεί να βρει κανείς ολόκληρο το άρθρο του δημοσιογράφου Ηλία Μπαζίνα, το οποίο ο ίδιος παραθέτει τελείως παραποιημένο. Ο μεν Μπαζίνας επικρίνει κάποιους "απίστευτης μωρίας Έλληνες" (ελληνοπερδείς τους έχει αποκαλέσει άλλοτε), που χαλούν την ιστορικά θετική εικόνα της Ελλάδας με το να προσπαθούν να "μπουρδουκλώσουν, να μανουριάσουν, να κατακράξουν την επιστήμη της Ιστορίας". Ο δε Καλλίμαχος, με μια κατά το δοκούν συρραφή μερικών αποσπασμάτων, μετέτρεψε την κριτική του αρθρογράφου σε εθνικιστικό κάλεσμα προς εκείνους ακριβώς που επικρίνει! Όχι πως προκαλούν έκπληξη πια κάτι τέτοια, αλλά υποτίθεται ότι τον Μπαζίνα (ξεχωριστή, πράγματι, περίπτωση δημοσιογράφου και ανθρώπου) ο συγκεκριμένος τον έχει και σε εκτίμηση.

Ο μαγικός κόσμος της Ελληνικής Γλώσσας

Επίσης, το δεύτερο και τρίτο μέρος (ελπίζω να ανέβουν και τα υπόλοιπα).

Με τη βοήθεια ιδιοφυών ερευνητών, ο -μη εθνικιστής, μη πατριδοκάπηλος, μη ελληναράς- δημοσιογράφος Κώστας Χαρδαβέλλας αποκαλύπτει "τα μυστικά και τους μυστικούς κώδικες" της ελληνικής γλώσσας. Όπως πειστικά υποστηρίζει, οι αρχαίοι μας πρόγονοι "ένιωσαν τους κραδασμούς των ήχων της φύσης και παρήγαγαν λέξεις". Οι κραδασμοί αυτοί, όπως έχουν περάσει στην ελληνική, "επηρεάζουν τη σωματική και την ψυχική μας υγεία" τόσο ώστε "όταν τη μιλάμε σωστά μπορεί να έχουμε ακόμη και θεραπευτικές παρενέργειες, δηλαδή να μας θεραπεύει ορισμένες ασθένειες". Μάθετε για "τα μηνύματα που κρύβουν τα ελληνικά γράμματα", για τα καρύδια, τις κάρες και τις αμέτρητες άλλες λέξεις που ετυμολογούνται από το "ΚΡΑΤΣΣΣ!" των συγκρουόμενων κεράτων των τράγων και άλλες θαυμαστές πληροφορίες για την "ασύλληπτης νοημοσύνης ελληνική γλώσσα".

Προλογίζει, από την καρδιά του Αιγαίου, o γόνος της ελληνικής (αλς, αλς) θαλάσσης, βουλευτής και ΝεοΥορκέζος Άδωνις Γεωργιάδης. Δείτε τα βίντεο και διαπιστώστε οι ίδιοι την ευεργετική επίδραση της ελληνικής γλώσσας - ου μην αλλά και εκείνη του παρατεταμένου γέλιου.

-----
Προσθήκη: Ανέβηκαν και το τέταρτο, πέμπτο και έκτο μέρος της εκπομπής (εφάμιλλα των προηγούμενων). Εκτός από την εμπεριστατωμένη ανάλυση της κ. Τζιροπούλου για τη μουσική και θεραπευτική φύση των ελληνικών, αξιοσημείωτη είναι η αυθεντικότατη (πέραν πάσης αμφιβολίας) συνομιλία μεταξύ δύο σύγχρονων νέων, όπως την κατέγραψε πιστότατα (πέραν πάσης αμφιβολίας) ο εγκυρότατος  κ. Χαρδαβέλλας.

Επτωχεύσαμεν;

«Δεν έχουν πληροφορηθεί [οι αρμόδιοι της εκπαίδευσης] από στατιστικές εμπεριστατωμένες μελέτες με ευρωπαϊκά κριτήρια και πανευρωπαϊκή δειγματοληψία ότι οι ελληνόπαιδες βρίσκονται στον πάτο απ΄ όλες τις ευρωπαϊκές χώρες της Ε.Ε. όσον αφορά την κατανόηση κειμένου;»

Υποθέτω ότι ο κ. Γεωργουσόπουλος αναφέρεται (εδώ και, πιο πρόσφατα, εδώ) στο πρόγραμμα PISA του ΟΟΣΑ. Με αυτό επιχειρείται η αξιολόγηση του αναγνωστικού, μαθηματικού και επιστημονικού γραμματισμού των 15χρονων μαθητών που συμμετέχουν. Αν και είναι αλήθεια ότι οι επιδόσεις των Ελλήνων σε αυτά τα τεστ δεν ικανοποιούν, παρόμοια είναι η κατάσταση σε άλλες χώρες (ιδίως του ευρωπαϊκού νότου). Εδώ, ωστόσο, θέλω να σταθώ στην ερμηνεία του κ. Γεωργουσόπουλου, ο οποίος εντοπίζει το πρόβλημα στα «πάμφτωχα ελληνικά» των νέων. Χωρίς να μπαίνω στη γενικότερη συζήτηση περί γλωσσικής πενίας κτλ., θεωρώ ότι έρευνες σαν τη συγκεκριμένη δεν προσφέρονται για τέτοια συμπεράσματα.

Καταρχάς, όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς, τα κείμενα που δίνονται στους συμμετέχοντες δεν είναι μόνο «πεζά τρέχοντα και άρθρα εφημερίδος», αλλά και γραφικές παραστάσεις, πίνακες και διαγράμματα. Αυτά είναι τα λεγόμενα ασυνεχή κείμενα (non-continuous texts) και από την έρευνα προκύπτει ότι είναι εκείνα στα οποία οι Έλληνες κυρίως υστερούν. Όπως σημειώνεται εδώ (σελ. 97), στα συνεχή κείμενα οι επιδόσεις τους βρίσκονται ένα επίπεδο πιο πάνω. Να, λοιπόν, ένα αξιοσημείωτο δεδομένο - οι 15χρονοι στην Ελλάδα δυσκολεύονται περισσότερο να καταλάβουν ένα γράφημα παρά ένα κανονικό κείμενο. Αυτό οφείλεται, άραγε, σε ανεπαρκή γνώση της Νέας Ελληνικής; Φταίνε τα φτωχά μου ελληνικά αν δυσκολεύομαι να διαβάσω π.χ. έναν χάρτη, ή μήπως η έλλειψη εξοικείωσης με τέτοιες -ειδικής δομής- κειμενικές μορφές; Είναι προφανές ότι αρκετές από τις δεξιότητες που καλύπτει ο όρος αναγνωστικός γραμματισμός (reading literacy) έχουν ελάχιστη σχέση με ό,τι επιδοκιμάζεται, συνήθως, ως «καλά ελληνικά».Το πλούσιο λεξιλόγιο π.χ. που τυχόν διαθέτει κανείς πώς θα μπορούσε να του φανεί χρήσιμο σε περιπτώσεις όπως οι παραπάνω;

Οι Έλληνες μαθητές, σύμφωνα με την έρευνα (σελ. 91 στο προηγούμενο pdf), υστερούν επίσης στην ανάκτηση πληροφοριών (information retrieval), ενώ καλύτερα αποδίδουν όταν καλούνται να στοχαστούν (reflect) πάνω στο κείμενο. Τους είναι πιο δύσκολο, δηλαδή, να αντλήσουν πληροφορίες από το κείμενο, απ’ ό,τι να τις επεξεργαστούν. Βλέπουμε (σελ. 4) τη σχέση μεταξύ αυτής και της προηγούμενης διαπίστωσης, αφού πρόκειται για κάτι που συνήθως ισχύει για όσους τα πηγαίνουν λιγότερο καλά με τα ασυνεχή κείμενα. Αν αναρωτηθούμε, τώρα, πώς μπορούν να βελτιωθούν σε αυτή την περίπτωση τα πράγματα, θα προσέξουμε (σελ. 87) ότι προτείνεται η διδακτική έμφαση στην αναγνωστική ακρίβεια (accuracy in reading) και σε δεξιότητες σχετικές με την αναζήτηση πληροφοριών (search skills). Έχουν αυτά κάποια σχέση με τα εικαζόμενα «φτωχά ελληνικά» των νέων; Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη επιστημονική ερμηνεία, δεν έγκειται στις όποιες λεξιλογικές ελλείψεις των μαθητών, αλλά στο γεγονός ότι δεν έχουν μάθει να διαβάζουν αρκετά προσεχτικά και να ψάχνουν μέσα στο κείμενο. Πού κολλάει, επομένως, η συζήτηση για το ψεγάδι, τις ροπές και τα υπόλοιπα;

Γενικά, ο τρόπος που προσεγγίζει το ζήτημα ο κ. Γεωργουσόπουλος μοιάζει υπερβολικά «δημοσιογραφικός». Έτσι, εκτός από την άστοχη σύγκριση των αποτελεσμάτων τής εν λόγω έρευνας με εκείνα των εξετάσεων στη Νεοελληνική Γλώσσα (αρκεί μια ματιά στο περιεχόμενο της κάθε εξέτασης για να καταλάβεις ότι πρόκειται για πολύ διαφορετικά πράγματα), ανακατεύει μαζί με όλα αυτά και τις επιδόσεις των μαθητών στα αρχαία ελληνικά, τα λατινικά και τα αγγλικά. Από το γεγονός π.χ. ότι αυξήθηκαν φέτος οι αριστούχοι στα αρχαία και τα λατινικά, βγάζει (χαριτολογώντας;) το συμπέρασμα ότι οι απόφοιτοι λυκείου μπορούν να εκφραστούν καλύτερα έτσι, παρά στα νέα ελληνικά. Το ίδιο λέει και για τα αγγλικά - στα οποία, παρεμπιπτόντως, πατώνουμε πράγματι! (Μια παλιότερη συζήτηση για την ελληνική αποτυχία στο «προφίσιενσι» και τις άλλες –ακριβοπληρωμένες- εξετάσεις του Βρετανικού Συμβουλίου, μπορείτε να βρείτε  εδώ.) Το βέβαιο είναι ότι προγράμματα όπως το PISA στοχεύουν αλλού και όχι στην ενίσχυση της επιπόλαιης γλωσσικής κινδυνολογίας.